د افغانستان زیانمن اقلیتونه او د سولې بهیر تر سرلیک لاندې غونډه وشوه

«د افغانستان زیانمن اقلیتونه او د سولې بهیر» تر سرلیک لاندې غونډه چې د سولې په چارو کې د دولت وزیر او د افغانستان اسلامي جمهوریت د مذاکره‌کوونکي پلاوي غړي سید سعادت منصور نادري، د دغه وزارت د بشري حقونو او مدني ټولنې د چارو مرستیالې ډاکتر عالمې او د قومونو او بنسټونو د انسجام چارو مرستیال حضور درلود جوړه شوه.
د دغې غونډې په پیل کې د سولې په چارو کې د دولت وزارت د بشري حقونو او مدني ټولنې د چارو مرستیالې ډاکتر عالمې ګډونوالو ته د ښه‌راغلاست ترڅنګ وویل، دغه ناسته د زیانمنو قومونو د نظرونو اورېدو او په سولې بهیر کې هغوی ته د ونډې ورکولو په موخه جوړه شوې ده.
وروسته د بشري حقونو او تاوتریخوالي د محوې مؤسسې مشر عبدالودود پدرام «د سولې په بهیرکې د افغانستان د زیانمنو اقلیتونو اندېښنې او غوښتنې» تر سرلیک لاندې څېړنې په اړه چې د بشري حقونو او مدني ټولنې د شبکې په مرسته شوې ده معلومات وړاندې کړل. ښاغلي پدرام وویل دغه څېړنه د سولې په بهیر کې د قومي او مذهبي لږکیو د غوښتنو او وړاندیزونو د ترلاسه‌کولو او د سولې په مذاکراتو کې د دغو لږکیو د شاملولو په موخه په لسو میاشتو کې په کابل، غور، بلخ، ننګرهار، نیمروز، جوزجان، بامیانو، نورستان او بدخشان ولایتونو کې شوې ده.
ورپسې د مدني ټولنې او بشري حقونو د شبکې اجرائیه مشر سید حسین انوش د شوې څېړنې په اړه د بشپړو معلوماتو په وړاندې کولو سره د هېواد د قومي، مذهبي او ژبنیو لږکیو غوښتنې، اندېښنې او وړاندیزونه شریک کړل.
د هوکړې د نقض او جګړې ته د بېرته ګرځېدلو وېره، د لږکیو د حقونو نقض، د ښځو حقونه او بشري حقونه هغه موارد دي چې په دغه نظرپوښتنه کې د قومي لږکیو لپاره اندېښمنوونکي یاد شوي دي.
د دغې څېړنې د پایلو پر اساس، د اوربند اعلان، د قومي بېلابېلښت تائید او په رسمیت پېژندنه د قانون پر وړاندې برابري او د وروستیو دوو لسیزو ارزښتونو ساتنه هغه موارد دي چې ټینګار پرې شوی.
د دغې څېړنې پایلې ښيي چې 79.1 سلنه ځواب ورکوونکو ویلي چې د سولې په اړوند هېڅ پروګرام کې يې ګډون نه‌دی کړی او په همدې حال کې 80 سلنه ځواب ورکوونکو ویلي چې په دغه پروګرام کې د ګډون لپاره لېواله دي. همدا راز ۵۳ سلنه نورو بیا ویلي چې د سولې په مذاکراتو کې د دوی استازیتوب نه‌کېږي.
له‌بلې خوا په دغه څېړنه کې د حکومت، طالبانو او نړیوالې ټولنې لپاره ځانګړي وړاندیزونه هم شته دي. په دغه څېړنه کې له حکومت غوښتل شوي چې قومي لږکي دې د سولې په بهیر کې ښکېل وي، د لږکیو استازي دې په تصمیم‌نیونه کې حضور ولري او له اقلیتونو سره مشوره وشي او همدا راز دې د قومي اقلیتونود حقونو د دفاع لپاره د هغوی له استازو ملي شورا جوړه شي.
همدا راز له طالبانو غوښتل شوي چې د افغان وګړو په ځانګړې توګه د قومي، ژبنیو او مذهبي لږکیو حقونو او آزادیو ته ژمن پاتې شي او د دغو لږکیو اندېښنو ته ځواب ووايي.
په دغه څېړنه کې له نړیوالې ټولنې هم غوښتل شوي چې د داسې دولت ملاتړ وکړي چې د قومي لږکیو حقونه په رسمیت پېژني او د نړیوالې ټولنې په پرمختیایي پروګرامونو کې د اقلیتونو حقونو ته پام وکړي.
د افغانستان د پشه‌یانو استازې انیسې پشه‌يي د زیانمنو لږکیو د استازو پرېکړه‌لیک ولوست، پر اوربند یې ټینګار وکړ او ویې ویل اړتیا ده د ټولو قومي لږکیو استازي د سولې په مذاکراتو کې ونډه ولري او د سولې د اړوندو بنسټونو په تشکیلاتو کې هم د دوی استازي حضور ولري.
د سولې په بهیر کې د قومي اقلیتونو معناداره حضور، د افغانستان د ننه د مذاکراتو دوام، د ملي مصالحې عالي شورا، د سولې په چارو کې د دولت وزارت او مذاکره‌کوونکي پلاوي پر مهمو پوستونو کې د قومي اقلیتونو حضور او د اقلیتونو د حقونو په اړه د ځانګړې مادې ځایول هغه موارد وو چې د دغې کمېټې په پرېکړه‌لیک کې پرې ټينګار شوی دی.
د افغانستان د اېماقو سرتاسري شورا رئیس ګل‌آقا محمدي وویل چې اړتیا ده د قومي لږکیو په شمول د افغانستان ټول قومونه د سولې په بهیر کې دخیل شي. نوموړي ټینګار وکړ چې که ټول قومونه د سولې په بهیر کې ونډه ونه‌لري د سولې هڅې به پایله ورنه‌کړي او باید له برابر شوي فرصت څخه ګټه واخیستل شي.
د بامیانو ولایت د مدني ټولنې د همغږۍ مسؤول اسماعیل ذکي هم د سولې د ټول‌شموله او پراخ بهیر پر مخته وړلو ټینګار وکړ او ویې ویل چې باید د قومي لږکیو د ګډون لپاره ولسواکه فضا رامنځته شي.
د غور ولایت د مدني ټولنې د ګډې کاري ډلې مسؤول استاد فایق هم ټینګار وکړ چې باید د قومي لږکیو نظرونو، وړاندیزونو او غوښتنو ته پاملرنه وشي.
د سولې په چارو کې د دولت وزیر او د مذاکره‌کوونکي پلاوي غړي سید سعادت منصور نادري د غونډې د ګډونوالو له ګډون مننه وکړه او ویې ویل چې د سولې په چارو کې د دولت وزارت د ملت، دولت او سولې اړوندو بنسټونو د وصل ټکی دی او ټول افغانان د قانون پر وړاندې د مساوي حقونو لرونکي دي.
نوموړي د مذاکره‌کوونکي پلاوي فعالیتونو ته په اشارې سره وویل چې دغه پلاوي په تېرو درېیو میاشتو کې د جمهوریت دفاع کړې ده؛ ځکه جمهوریت هغه چتر دی چې تر لاندې یې کولی شو د ټولو قومونو، اقلیتونو او ملیتونو حقونه وساتو.
ښاغلي نادري همدا راز ټینګار وکړ چې افغانستان په حساس پړاو کې دی او د ټولو تمه د باعزته، تلپاتې او رښتینې سولې ټینګښت دی چې تر سیوري لاندې یې د افغانستان د خلکو ټول ارزښتونه چې د بیان آزادي، د لږکیو حقونه او نور حقونه راځي خوندي شي.
ښاغلي نادري وویل چې مذاکره‌کوونکي پلاوي دوحې ته له سفر وړاندې او د مذاکراتو په جریان کې په دوامدار ډول له بېلابېلو پاړکو او د ولایتونو له وګړو سره لیدنې کړې، د هغوی نظرونه یې اورېدلي او معلومات یې ورسره شریک کړي دي.
ښاغلي نادري همدا راز ډاډ ورکړ چې د ټولو قومونو او د ټولنې د ټولو پاړکو حقونه به د سولې په مذاکراتو کې په پام کې ونیول شي او د هېڅ ډلې حقونه به تر پښو لاندې نه‌شي.
د سولې په چارو کې د دولت وزیر همدا راز ټینګار وکړ چې د مذاکراتي پلاوي غړي د افغانستان د ټولو پاړکو او قومونو استازولي کوي او د مذاکراتو په جریان کې به هم د افغانستان د ټولو خلکو له حقونو دفاع وکړي.
د سولې په چارو کې د دولت وزیر د قومونو او بنسټونو د انسجام چارو مرستیال عبدالخالق بالاکرزي د دغې غونډې په راټولونه کې وویل چې سوله د ټولنې له ټولو قومونو او پاړکو سره تړاو لري او د سولې ټینګښت د ټولو خلکو هیله ده؛ له همدې امله ټول د نظر ورکولو حق لري او د سولې په چارو کې د دولت وزارت د دغو نظرونو د ځایولو لپاره د ټولو قومونو لپاره زمینه برابره کړې ده.
نوموړي همدا راز وویل هغه نظرونه او اندېښنې چې په دغه ناسته کې وړاندې شوې له مسؤولو چارواکو سره به شریکې شي.